(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఆదిపర్వ - అధ్యాయ 072

॥ శ్రీః ॥
1.72. అధ్యాయః 072
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
స్వర్గంప్రత్యాగతాత్కచాత్సంజీవిన్యధ్యయనేన దేవానాం కృతార్థతా॥ 1 ॥ శుక్రవృషపర్వణోర్విరోధోత్పాదనార్థమింద్రకృతం కన్యానాం వస్త్రమిశ్రణం॥ 2 ॥ వస్త్రమిశ్రణేన శర్మిష్ఠాదేవయాన్యోర్విరోధః॥ 3 ॥ శర్మిష్ఠయా కూపే ప్రక్షిప్తాయా దేవయాన్యా యయాతినా కూపాదుద్ధరణం॥ 4 ॥ శుక్రస్య కూపసమీపాగమనం దేవయానీసాంత్వనం చ॥ 5 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-72-0x(364)(3282)
కృతవిద్యే కచే ప్రాప్తే హృష్టరూపా దివౌకసః।
కచాదధీత్య తాం విద్యాం కృతార్థా భరతర్షభ॥ 1-72-1(3283)
సర్వ ఏవ సమాగంయ శతక్రతుమథాబ్రువన్।
కాలస్తే విక్రమస్యాద్య జహి శత్రూన్పురందర॥ 1-72-2(3284)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-72-3x(365)
ఏవముక్తస్తు సహితైస్త్రిదశైర్మఘవాంస్తదా।
తథేత్యుక్త్వా ప్రచక్రామ సోఽపశ్యత వనే స్త్రియః॥ 1-72-3(3285)
క్రీడంతీనాం తు కన్యానాం వనే చైత్రరథోపమే।
వాయుభూతః స వస్త్రాణి సర్వాణ్యేవ వ్యమిశ్రయత్॥ 1-72-4(3286)
తతో జలాత్సముత్తీర్య కన్యాస్తాః సహితాస్తదా।
వస్త్రాణి జగృహుస్తాని యథాఽఽసన్నాన్యనేకశః॥ 1-72-5(3287)
తత్ర వాసో దేవయానయాః శర్మిష్ఠా జగృహే తదా।
వ్యతిమిశ్రమజానంతీ దుహితా వృషపర్వణః॥ 1-72-6(3288)
తతస్తయోర్మిథస్తత్ర విరోధః సమజాయత।
దేవయాన్యాశ్చ రాజేంద్ర శర్మిష్ఠాయాశ్చ తత్కృతే॥ 1-72-7(3289)
దేవయాన్యువాచ। 1-72-8x(366)
కస్మాద్గృహ్ణాసి మే వస్త్రం శిష్యా భూత్వా మమాసురి।
సముదాచారహీనాయా న తే సాధు భవిష్యతి॥ 1-72-8(3290)
సర్మిష్ఠోవాచ। 1-72-9x(367)
ఆసీనం చ శయానం చ పితా తే పితరం మమ।
స్తౌతిబందీవ చాభీక్ష్ణం నీచైః స్థిత్వా వినీతవత్॥ 1-72-9(3291)
యాచతస్త్వం హి దుహితా స్తువతః ప్రతిగృహ్ణతః।
సుతాహం స్తూయమానస్య దదతోఽప్రతిగృహ్ణతః॥ 1-72-10(3292)
ఆదున్వస్వ విదున్వస్వ ద్రుహ్య కుప్యస్వ యాచకి।
అనాయుధా సాయుధాయా రిక్తా క్షుభ్యసి భిక్షుకి॥ 1-72-11(3293)
లప్స్యసే ప్రతియోద్ధారం న హి త్వాం గణయాంయహం।
`ప్రతికూలం వదసి చేదితఃప్రభృతి యాచకి॥' 1-72-12(3294)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-72-13x(368)
సముచ్ఛ్రయం దేవయానీం గతాం సక్తాం చ వాససి।
శర్మిష్ఠా ప్రాక్షిపత్కూపే తతః స్వపురమాగమత్।
హతేయమితి విజ్ఞాయ శర్మిష్ఠా పాపనిశ్చయా॥ 1-72-13(3295)
అనవేక్ష్య యయౌ వేశ్మ క్రోధవేగపరాయణా।
`ప్రవిశ్య స్వగృహం స్వస్థా ధర్మమాసురమాస్థితా।'
అథ తం దేశమభ్యాగాద్యయాతిర్నహుషాత్మజః॥ 1-72-14(3296)
శ్రాంతయుగ్యః శ్రాంతహయో మృగలిప్సుః పిపాసితః।
స నాహుషః ప్రేక్షమాణ ఉదపానం గతోదకం॥ 1-72-15(3297)
దదర్శ రాజా తాం తత్ర కన్యామగ్నిశిఖామివ।
తామపృచ్ఛత్స దృష్ట్వైవ కన్యామమరవర్ణినీం॥ 1-72-16(3298)
సాంత్వయిత్వా నృపశ్రేష్ఠః సాంనా పరమవల్గునా।
కా త్వం తాంరనఖీ శ్యామా సుమృష్టమణికుండలా॥ 1-72-17(3299)
దీర్ఘం ధ్యాయసి చాత్యర్థం కస్మాచ్ఛ్వసిషి చాతురా।
కథం చ పతితాఽస్యస్మిన్కూపే వీరుత్తృణావృతే॥ 1-72-18(3300)
దుహితా చైవ కస్య త్వం వద సత్యం సుమధ్యమే। 1-72-19(3301)
దేవయాన్యువాచ।
యోఽసౌ దేవైర్హతాందైత్యానుత్థాపయతి విద్యయా॥ 1-72-20x(369)
తస్య శుక్రస్య కన్యాహం స మాం నూనం న బుధ్యతే।
ఏష మే దక్షిణో రాజన్పాణిస్తాంరనఖాంగులిః॥ 1-72-20(3302)
సముద్ధర గృహీత్వా మాం కులీనస్త్వం హి మే మతః।
జానామి హి త్వాం సంశాంతం వీర్యవంతం యశస్వినం॥ 1-72-21(3303)
తస్మాన్మాం పతితామస్మాత్కూపాదుద్ధర్తుమర్హసి। 1-72-22(3304)
వైశంపాయన ఉవాచ।
తామథో బ్రాహ్మణీం కన్యాం విజ్ఞాయనహుషాత్మజః॥ 1-72-22x(370)
గృహీత్వా దక్షిణే పాణావుజ్జహార తతోఽవటాత్।
ఉద్ధృత్య చైనాం తరసా తస్మాత్కూపాన్నరాధిపః॥ 1-72-23(3305)
`యయాతిరువాచ। 1-72-24x(371)
గచ్ఛ భద్రే యథాకామం న భయం విద్యతే తవ।
ఇత్యుచ్యమానా నృపతిం దేవయానీదముత్తరం॥ 1-72-24(3306)
ఉవాచ మాముపాదాయ గచ్ఛ శీఘ్రం ప్రియో హి మే।
గృహీతాహం త్వయా పాణౌ తస్మాద్భర్తా భవిష్యసి॥ 1-72-25(3307)
ఇత్యేవముక్తో నృపతిరాహ క్షత్రకులోద్భవః।
త్వం భద్రే బ్రాహ్మణీ తస్మాన్మయా నార్హసి సంగమం॥ 1-72-26(3308)
సర్వలోకగురుః కావ్యస్త్వం తస్య దుహితా శుభే।
తస్మాదపి భయం మేఽద్య తతః కల్యాణి నార్హసి॥ 1-72-27(3309)
దేవయాన్యువాచ। 1-72-28x(372)
యది మద్వచనాన్నాద్య మాం నేచ్ఛసి నరాధిప।
త్వామేవ వరయే పిత్రా తస్మాల్లప్స్యసి గచ్ఛ హి॥ 1-72-28(3310)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-72-29x(373)
ఆమంత్రయిత్వా సుశ్రోణీం యయాతిః స్వపురం యయౌ।
గతే తు నాహుషే తస్మిందేవయాన్యప్యనిందితా॥ 1-72-29(3311)
క్వచిద్గత్వా చ రుదతీ వృక్షమాశ్రిత్య ధిష్ఠితా।
తతశ్చిరాయమాణాయాం దుహితర్యథ భార్గవః॥ 1-72-30(3312)
సంస్మృత్యోవాచ ధాత్రీం తాం దుహితుః స్నేహవిక్లవః।
ధాత్రి త్వమానయ క్షిప్రం దేవయానీం సముధ్యమాం॥ 1-72-31(3313)
ఇత్యుక్తమాత్రే సా ధాత్రీ త్వరితాఽఽనయితుం గతా।
యత్రయత్ర సశీభిః సా గతా పదమమార్గత॥ 1-72-32(3314)
సా దదర్శ తథా దీనాం శ్రమార్తాం రుదతీం స్థితాం।
వృత్తాంతం కిమిదం భద్రే శీఘ్రం వద పితాహ్వయత్॥ 1-72-33(3315)
ఏవముక్తాహ ధాత్రీం తాం శర్మిష్ఠావృజినం కృతం।
ఉవాచ శోకసంతప్తా ఘూర్ణికామాగతాం పురః'॥ 1-72-34(3316)
దేవయాన్యువాచ। 1-72-35x(374)
త్వరితం ఘూర్ణికే గచ్ఛ శీఘ్రమాచక్ష్వ మే పితుః॥ 1-72-35(3317)
నేదానీం సంప్రవేక్ష్యామి నగరం వృషపర్వణః। 1-72-36(3318)
వైశంపాయన ఉవాచ।
సా తత్ర త్వరితం గత్వా ఘూర్ణికాఽసురమందిరం॥ 1-72-36x(375)
దృష్ట్వా కావ్యమువాచేదం సంభ్రమావిష్టచేతనా।
ఆచచక్షే మహాప్రాజ్ఞం దేవయానీం వనే హతాం॥ 1-72-37(3319)
శర్మిష్ఠయా మహాభాగ దుహిత్రా వృషపర్వణః।
శ్రుత్వా దుహితరం కావ్యస్తత్ర శర్మిష్ఠయా హతాం॥ 1-72-38(3320)
త్వరయా నిర్యయౌ దుఃఖాన్మార్గమాణః సుతాం వనే।
దృష్ట్వా దుహితరం కావ్యో దేవయానీం తతో వనే॥ 1-72-39(3321)
బాహుభ్యాం సంపరిష్వజ్య దుఃఖితో వాక్యమబ్రవీత్।
ఆత్మదోషైర్నియచ్ఛంతి సర్వే దుఃఖసుఖే జనాః॥ 1-72-40(3322)
మన్యే దుశ్చరితం తేఽస్తి యస్యేయం నిష్కృతిః కృతా। 1-72-41(3323)
దేవయాన్యువాచ।
నిష్కృతిర్మేఽస్తు వా మాస్తు శృణుష్వావహితో మమ॥ 1-72-41x(376)
శర్మిష్ఠయా యదుక్తాఽస్మి దుహిత్రా వృషపర్వణః॥
సత్యం కిలైతత్సా ప్రాహ దైత్యానామసి గాయనః॥ 1-72-42(3324)
ఏవం హి మే కథయతి శర్మిష్ఠా వార్షపర్వణీ।
వచనం తీక్ష్ణపరుషం క్రోధరక్తేక్షణా భృశం॥ 1-72-43(3325)
స్తువతో దుహితా నిత్యం యాచతః ప్రతిగృహ్ణతః।
అహం తు స్తూయమానస్య దదతోఽప్రతిగృహ్ణతః॥ 1-72-44(3326)
ఇదం మామాహ శర్మిష్ఠా దుహితా వృషపర్వణః।
క్రోధసంరక్తనయనా దర్పపూర్ణా పునః పునః॥ 1-72-45(3327)
యద్యహ స్తువతస్తాత దుహితా ప్రతిగృహ్ణతః।
ప్రసాదయిష్యే శర్మిష్ఠామిత్యుక్తా తు సఖీ మయా॥ 1-72-46(3328)
`ఉక్తాప్యేవం భృశం మాం సా నిగృహ్య విజనే వనే।
కూపే ప్రక్షేపయామాస ప్రక్షిప్య గృహమాగమత్॥' 1-72-47(3329)
శుక్ర ఉవాచ। 1-72-48x(377)
స్తువతో దుహితా న త్వం యాచతః ప్రతిగృహ్ణతః।
అస్తోతుః స్తూయమానస్య దుహితా దేవయాన్యసి॥ 1-72-48(3330)
వృషపర్వైవ తద్వేద శక్రో రాజా చ నాహుషః।
అచింత్యం బ్రహ్మ నిర్ద్వంద్వమైశ్వరం హి బలం మమ॥ 1-72-49(3331)
`జానామి జీవినీం విద్యాం లోకేస్మిఞ్శాశ్వతీం ధ్రువం।
మృతః సంజీవతే జంతుర్యయా కమలలోచనే॥ 1-72-50(3332)
కత్థనం స్వగుణానాం చ కృత్వా తప్యతి సజ్జనః।
తతో వక్తుమశక్తోఽస్మిత్వం మే జానాసి యద్బలం॥ 1-72-51(3333)
తసమాదుత్తిష్ఠ గచ్ఛామః స్వగృహం కులనందిని।
క్షమాం కృత్వా విశాలాక్షి క్షమాసారా హి సాధవః'॥ 1-72-52(3334)
యచ్చ కించిత్సర్వగతం భూమౌ వా యది వా దివి।
తస్యాహమీశ్వరో నిత్యం తుష్టేనోక్తః స్వయంభువా॥ 1-72-53(3335)
అహం జలం విముంచామి ప్రజానాం హితకాంయయా।
పుష్ణాంయౌషధయః సర్వా ఇతి సత్యం బ్రవీమి తే॥ 1-72-54(3336)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-72-55x(378)
ఏవం విషాదమాపన్నాం మన్యునా సంప్రపీడితాం।
వచనైర్మధురైః శ్లక్ష్ణైః సాంత్వయామాస తాం పితా॥ ॥ 1-72-55(3337)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆదిపర్వణి సంభవపర్వణి ద్విసప్తతితమోఽధ్యాయః॥ 72 ॥

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-72-3 ప్రచక్రామ భూతలం ప్రతీతి శేషః॥
1-72-8 సముదాచారః సదాచారః॥
1-72-11 ఆదున్వస్వ ఆభిముఖ్యేన వక్షస్తాడనాదినా సంతాపం ప్రాప్నుహి। విదున్వస్వ పాంసుషు లుంఠనాదినా। ద్రుహ్య ద్రోహం చిరకాలికం క్రోధం కురు। కుప్యస్వ సద్యః పరానిష్టఫలో యత్నః కోపస్తం కురు। రిక్తా దరిద్రా॥
1-72-12 ప్రతియోద్ధారం ప్రహర్తారం॥
1-72-15 యుగ్యా రథవాహకాః। హయాః కేవలాశ్వాః। ఉదకం పీయతేస్మాదిత్యుదపానం కూపః॥
1-72-23 అవటాద్గర్తాత్॥
1-72-34 ఘూర్ణికాం దాసీం॥
1-72-37 హతాం తాడితాం॥
1-72-40 నియచ్ఛంతి ప్రయచ్ఛంతి ప్రాప్నువంతీతి భావః॥
1-72-41 ఏతదేవాహ మన్యే ఇతి। నిష్కృతిః ఫలభోగేన నిరసనం॥
1-72-45 ఇదం పూర్వోక్తం॥
1-72-49 నాహుషో యయాతిః। మమ ఐశ్వరం నిర్ద్వంద్వమప్రతిపక్షం బలమస్తి॥
ద్విసప్తతితమోఽధ్యాయః॥ 72 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.